సూక్తి-65 - అనర్ఘమపి మాణిక్యం

సంస్కృతసూక్తిరత్నకోశః – ప్రథమా మంజూషా-65
 

అనర్ఘమపి మాణిక్యం హేమాశ్రయమషేక్షతే ।
వినాశ్రయం న శోభన్తే పణ్డితా వనితా లతాః ॥65॥
 

తాత్పర్యము-
ఎంత అమూల్యమైన మాణిక్యమైనా అది శోభించాలంటే దానికి బంగారం ఆశ్రయం ఉండాలి. అదే విధంగా పండితులు, స్త్రీలు, లతలు ఆశ్రయం లేకపోతే ప్రకాశించరు.

సూక్తి-64 - అశక్తస్తు భవేత్

సంస్కృతసూక్తిరత్నకోశః – ప్రథమా మంజూషా-64

అశక్తస్తు భవేత్ సాధుర్బ్రహ్మచారీ చ నిర్ధనః ।
వ్యాధితో దేవభక్తశ్చ వృద్ధా నారీ పతివ్రతా ॥64॥
 

తాత్పర్యము-
ఏమీ చేయలేనివాడు సాధువు (సత్పురుషుడు) అవుతాడు. ధనం లేనివాడు బ్రహ్మచారి అవుతాడు (గా ఉండిపోతాడు). రోగంతో బాధపడే వాడు దేవతాభక్తుడౌతాడు. వృద్ధ స్త్రీ పతివ్రత అవుతుంది. 64.

సూక్తి-63 - అన్యైః సాకం

సంస్కృతసూక్తిరత్నకోశః – ప్రథమా మంజూషా-63
 

అన్యైః సాకం విరోధేన వయం పఞ్చోత్తరం శతమ్ ।
పరస్పరవిరోధేన వయం పఞ్చ చ తే శతమ్ ॥63॥
 

తాత్పర్యము-
(పాండవులు వనవాసం చేస్తున్నప్పడు వాళ్ళను అవమానించడం కోసం దుర్యోధనుడు సైన్యంతోను, మిత్రాది పరివారంతోను కలిసి వనానికి వచ్చినపుడు గంధర్వరాజు ఆతనిని యుద్దంలో ఓడించి తీసికొనిపోతూ ఉంటాడు. దుర్యోధనుణ్ణి విడిపించుకొని రండని యుదిష్ఠిరుడు తమ్ములను కోరగా వారు అంతగా సుముఖత్వం చూపించరు. అప్పుడు యుధిష్ఠిరుడు తమ్ముళ్ళతో అన్న మాటలు ఇవి.)

"ఇతరులతో విరోధం వచ్చినపుడు మనం నూట ఐదుగురం. మనలో మనకు విరోధం వచ్చినప్పడు మాత్రం మనం ఐదుగురం వాళ్ళు (ధార్తరాష్ట్రులు) నూరుగురు.

సూక్తి-62 - అపృచ్ఛం పుత్రదారాదీన్

సంస్కృతసూక్తిరత్నకోశః – ప్రథమా మంజూషా-62
 

అపృచ్ఛం పుత్రదారాదీంస్తైరుక్తోఽహం రఘూత్తమ ।
పాపం తవైవ తత్సర్వం వయం తు ఫలభాగినః. 62.
 

తాత్పర్యము-
(దారపుత్రాదులపోషణం కోసం అనేక పాపాలు చేస్తున్న వ్యాధుణ్ణి చూచి- "నీవిన్ని పాపాలు చేస్తున్నావు కదా, వీటని నీ దారపుత్రాదులు కూడా పంచుకొంటారా? వాళ్ళను అడుగుము." అని మునులు చెప్పి పంపుతారు. అతడు తిరిగి వచ్చి వాళ్ళు అన్న మాటలు చెపుతాడు) 

"రామా! నేను దారపత్రాదులను అడిగితే 'పాపం అంతా నీదే; నీవు చేసిన పాప కార్యాల ఫలితంగా లభించిన ధనాదులలోనే మేము భాగస్వాములం.” అని చెప్పినారు".

సూక్తి-61 - అన్యక్షేత్రే కృతం పాపం

సంస్కృతసూక్తిరత్నకోశః – ప్రథమా మంజూషా-61
 

అన్యక్షేత్రే కృతం పాపం పుణ్యక్షేత్రే వినశ్యతి ।
పుణ్యక్షేత్రే కృతం పాపం వజ్రలేపో భవిష్యతి ॥61॥
 

తాత్పర్యము-
ఇతర ప్రదేశాల్లో చేసిన పాపం పుణ్యక్షేత్రంలో (పుణ్యక్షేత్ర యాత్ర చేస్తే) పోతుంది. పుణ్యక్షేత్రంలో చేసిన పాపం సిమెంటు పట్టులాగ పట్టుకొంటుంది.

సూక్తి-60 - అమన్త్రమక్షరం

సంస్కృతసూక్తిరత్నకోశః – ప్రథమా మంజూషా-60

అమన్త్రమక్షరం నాస్తి నాస్తి మూలమనౌషధమ్ ।
అయోగ్యః పురుషో నాస్తి యోజకస్తత్ర దుర్లభః ॥60॥
 

తాత్పర్యము-
మంత్రంగా ఉపయోగించని అక్షరం లేదు. ఔషధం కాని చెట్టు వేరు లేదా మొక్క వేరు లేదు. దేనికో ఒకదానికి ఉపయోగించని మనిషి ఉండడు. ఇంకనే మంటే వీటిని జాగర్తగా సమకూర్చేవాడు చాలా అరుదుగా ఉంటూడు.

సూక్తి-59 - అభ్రవృన్దం విశాఖాన్తం

సంస్కృతసూక్తిరత్నకోశః – ప్రథమా మంజూషా-59

అభ్రవృన్దం విశాఖాన్తం ప్రసూత్యన్తం చ యౌవనమ్ ।
రాజ్యాన్తం నరకం తద్వద్యాచనాన్తం హి గౌరవమ్ ॥59॥
 

తాత్పర్యము-
మేఘాలు విశాఖకార్తితో ఆఖరు. యౌవనం ప్రసవంతో ఆఖరు. రాజ్యానికి చివర నరకం (తప్పదు). ఏదైనా యాచించే వరకే ఎవరికైనా గౌరవం ఉండేది.