Monday, 9 July 2018

సూక్తి-58 - అతీవ బలహీనం

సంస్కృతసూక్తిరత్నకోశః – ప్రథమా మంజూషా-58

అతీవ బలహీనం హి లఙ్ఘనం నైవ కారయేత్ ।
యే గుణా లఙ్ఘనే ప్రోక్రాస్తే గుణా లఘుభోజనే ॥58॥
 

తాత్పర్యము-
చాలా నీరసించి ఉన్నవాణ్ణి లంఘనం (లంఖణం) చేయించకూడదు. లంఘనంలో చెప్పిన గుణాలన్నీ లఘుభోజనంలో కూడా అందుచేత తేలికగా భోజనం చేయించాలి.

సూక్తి-57 - అధమా ధనమిచ్చన్తి

సంస్కృతసూక్తిరత్నకోశః – ప్రథమా మంజూషా-57
 
అధమా ధనమిచ్చన్తి ధనమానౌ చ మధ్యమాః ।
ఉత్తమా మానమిచ్చన్తి మానో హి మహతాం ధనమ్ ॥57॥
 
తాత్పర్యము-
అధములు ధనం కావాలని కోరుకుంటారు. మధ్యములు ధనమూ, మానమూ (గౌరవము) రెండూ కూడా కోరుకుంటారు. ఉత్తములు మానం మాత్రమే కోరుకుంటారు. ఎందుచేతనంటే మహాత్ములకు మానమే ధనం.

సూక్తి-56 - అనాహూతాః

సంస్కృతసూక్తిరత్నకోశః – ప్రథమా మంజూషా-56

అనాహూతాః స్వయం యాన్తి రసాస్వాదవిలోలుపాః ।
వివారితా న గచ్చత్తి మక్షికా ఇవ భిక్షుకాః ॥56॥
 

తాత్పర్యము-
ఆయా రసాలను (రుచులను) ఆస్వాదించాలనే ఆసక్తితో ఈగలవలె బిచ్చగాళ్ళు కూడా పిలవకుండానే వెడుతూ ఉంటారు, నివారించినా పోరు.

సూక్తి-55 - అస్మాకం బదరీచక్రం

సంస్కృతసూక్తిరత్నకోశః – ప్రథమా మంజూషా-55
 

అస్మాకం బదరీచక్రం బదరీ చ తవాఙ్గణే ।
బాదరాయణసమ్బన్ధాద్ యూయం యూయం వయం వయమ్ ॥55॥
 

తాత్పర్యము-
మా బండి చక్రం బదరిదారువు (రేగికఱ్ఱ). మీ వాకిట్లో బదరి చెట్టు ఉన్నది. అందుచేత మన సంబంధం బాదరాయణ సంబంధం, మీరు మీరే, మేము మేమే.

సూక్తి-54 - అజాయుద్ధమ్

సంస్కృతసూక్తిరత్నకోశః – ప్రథమా మంజూషా-54

అజాయుద్ధమృషిశ్రాద్ధం ప్రభాతే మేఘడమ్బరమ్ ।
దమ్పత్యోః కలహశ్చైవ పరిణామే న కించన ॥54॥
 

తాత్పర్యము-
మేకలయుద్ధం, ఋషుల శ్రాద్ధం, ప్రాతఃకాలంలో ఉన్న మేఘాడంబరం, దంపతుల కలహం- వీటిలో చివరికి ఏమీ ఉండదు.

సూక్తి-53 - అమా పూర్ణా

సంస్కృతసూక్తిరత్నకోశః – ప్రథమా మంజూషా-53
 

అమా పూర్ణా గురుం హన్తి శిష్యం హన్తి చతుర్దశీ ।
ఉభయోరష్టమీ హన్తి ప్రతిపత్ పాఠనాశినీ ॥53॥
 

తాత్పర్యము-
(అమావాస్యాది తిథులలో వేదాధ్యయనం చెయ్యకూడదు) అమావాస్య, పూర్ణిమ గురువును చంపుతాయి. చతుర్దశి శిష్యుణ్ణి చంపుతుంది. అష్టమి ఇద్దరినీ చంపుతుంది. పాడ్యమి పాఠాన్ని నశింప చేస్తుంది.

సూక్తి-52 - అలంకారప్రియో

సంస్కృతసూక్తిరత్నకోశః – ప్రథమా మంజూషా-52
అలంకారప్రియో విష్ణుర్జలధారాప్రియః శివః ।
నమస్కారప్రియో భానుర్బ్రాహ్మణో భోజనప్రియః ॥52॥

తాత్పర్యము-
విష్ణువుకు అలంకారాలంటే ఇష్టం; శివునికి జలధార ఇష్టం. సూర్యునికి నమస్కారం ఇష్టం; బ్రాహ్మణునికి భోజనం ఇష్టం.